Անտառներ՝ թղթի վրա․ ինչպես փոշիացնել գումարները․ «Հետք»

«Հետք»-ը գրում է․

Հայաստանը ձախողել է անտառապատման և անտառավերականգնման ողջ գործընթացը։ 

Երկիրը ստանձնել է միջազգային պարտավորություններ և շարունակում է դրանց ներքո ներկայացնել մտացածին թվեր, սակայն չի կարողանում իրականացնել դրանք։

Խոստացված անտառավերականգնման և անտառտնկման ծավալները չեն ապահովվել։

Գումարները պետական բյուջեից և միջազգային դրամաշնորհային ծրագրերից ապարդյուն են ծախսվել։

Հայաստանի անտառային ծածկույթը 11,2 % է։ Կլիմայի փոփոխության շրջանակային կոնվենցիայի Փարիզյան համաձայնագրի ներքո Հայաստանը ստանձնել է պարտավորություն՝ ավելացնել անտառային ծածկույթը մինչև 13 %։ Այսինքն՝ այդ նպատակին հասնելու համար պետք է 50 հազար հա անտառ տնկվի։

Այս պարտավորությունն ամրագրվել է 2021-2030 թվականների ազգային մակարդակով սահմանված գործողություններով։  

Մինչև 2030 թվականը 50 000 հա անտառ տնկելը, սակայն, միջանկյալ թիրախ է՝ հասնելու Բոննի մարտահրավերի շրջանակներում հայտարարված վերջնական նպատակին, այն է՝ մինչև 2050 թվականը երկրի անտառածածկույթը պետք է կրկնապատկվի։ Դրա համար անհրաժեշտ կլինի անտառապատել ևս մոտ 265.000 հա, այսպիսով երկրի անտառածածկ տարածքը հասցնելով շուրջ 600.000 հա-ի։

«Հետքն» ուսումնասիրել է Հայաստանում վերջին 5 տարիներին տնկված անտառների վերաբերյալ տեղեկատվությունը, այցելել անտառապատման և անտառավերականգնման տարածքներ, ուսումնասիրել դրանց համապատասխանությունը պլանավորված տեխնիկական մոտեցումներին, անտառկառավարման պլանների և իրավական ակտերի պահանջներին, ինչպես նաև դրանց կպչողականությունը, կատարել քարտեզային և տարածական վերլուծություններ։ 

Այդպիսով, պարզել ենք, որ ստանձնած՝ 50 հազար հա անտառ տնկելու պարտավորության ընդամենը 2%-ն է իրականացվել, այն էլ՝ ոչ արդյունավետ։ Այսինքն՝ ժամկետի կեսն արդեն անցել է, բայց Հայաստանի անտառային տարածքներում դեռ տնկվել է մոտ 1000 հա անտառմշակույթ։

2025 թվականին պետության կողմից նախատեսվել է իրականացնել ընդամենը 200 հա անտառմշակույթի հիմնադրում՝ վնասի փոխհատուցման պայմանագրերով և պետական բյուջեի ֆինանսավորմամբ:

ՀՀ Անտառավերականգնման և անտառապատման իրականացման կարգի համաձայն՝ անտառավերականգնումը և անտառապատումը համարվում է իրականացված, երբ անտառատնկարկները փոխադրվում են անտառի շարք` համաձայն պետական կառավարման լիազորված մարմնի կողմից սահմանված կարգի: 

«Ինչպես գիտենք, անտառտնկարկները անտառի շարք են փոխադրվում տնկիների սաղարթների միակցումից հետո, որը, տարբեր աղբյուրների համաձայն, ասեղնատերևավոր և լայնատերև ծառատեսակների մոտ լավագույն դեպքում լինում է տնկումից/ցանքսից 7-12 տարի հետո: Այսինքն՝ 2030 թվականի հանձնառության ցուցանիշին հասնելու համար, նույնիսկ եթե 49 000 հա ծավալով միջոցառումները իրականացվեն 2025 թ․-ի աշնանը, ապա 2030 թ․-ին եթե իդեալական կպչողականություն և աճ լինի այդ տարածքներում, միևնույն է, դրանք 2030թ․-ին դառնալու են 5 տարեկան և դեռ չեն փոխադրվելու անտառի շարք»,- ասում է փորձագետ, անտառագետ Այսեր Ղազարյանը։

«Հայանտառ» ՊՈԱԿ-ի անտառտնտեսության մասնաճյուղերի կողմից տնկվել են անտառկազմող գլխավոր ծառատեսակները` սոճի և կաղնի, ինչպես նաև ուղեկցող տեսակներ` հացենի, թխկի, թեղի և վայրի պտղատուներ, որոնք հարմարված են տարածքի անտառաճման և բնակլիմայական պայմաններին: 

Շրջակա միջավայրի նախարարությունը, մեր հարցմանն ի պատասխան, տրամադրել է 2020-2024թթ․ անտառապատման և անտառավերականգնման միջոցառումների վերաբերյալ տեղեկատվություն։ Այդ ցանկից առանձնացրել ենք այն տարածքները, որտեղ անտառտնկման աշխատանքներ են կատարվել համեմատաբար մեծ ծավալներով։

Քարտեզը՝ Ժենյա Գևորգյանի

Նախ՝ գրասենյակային աշխատանք ենք իրականացրել` հասկանալու, թե որքանով են դրանք համահունչ ՀՀ Անտառային օրենսգրքին և ոլորտի այլ իրավական ակտերին, օրինակ` Անտառշինության հրահանգին, անտառավերականգնման և անտառապատման կարգերին, անտառկառավարման պլաններին, որոնք անցել են Շրջակա միջավայրի վրա ազդեցության փորձաքննություն: Մեր ընտրած տարածքները համադրել և վերլուծել ենք բարձր լուծաչափի արբանյակային պատկերների հետ: Այս և մասնագիտական այլ հարցերում մեզ օգնել է փորձագետ, անտառագետ Այսեր Ղազարյանը։ 

«Ցավոք, դրանց հիմնական մասը չեն համապատասխանեցվել անտառկառավարման պլաններին և դրա պահանջներին, այսինքն` ինքնանպատակ, ինքնակամ, ոչ պրոֆեսիոնալ ձևով ընտրվել են տարածքները: Կան տեղամասեր, որ կատարվել են աշխատանքներ, դրանք համայնքային հողերի վրա են գտնվել: Պետք է հիշեցնեմ, որ պետբյուջեով և միջազգային ծրագրերով անտառապատման և անտառավերականգնման աշխատանքները նախատեսված են եղել անտառային հողերի վրա, բայց ցավոք, որոշ հատվածներում դրանք համընկնում են համայնքային հողերի հետ»,- նշում է անտառագետը:

Այցելություն տնկված տարածքներ

Տաշիրի անտառտնտեսության Մեծավանի անտառպետության տարածքում միաժամանակ երկու նախիր էր արածում։ Այստեղ՝ 30 հա տարածքում, 2020 թվականին խրամատային եղանակով տնկվել է 90 հազար տնկանյութ։ 5 տարի անց տարածքը վերածվել է արոտավայրի։ Անասուններն այստեղ անխափան ելումուտ են արել և սնվել նաև տնկիներով։ Տարածքը ժամանակին ցանկապատվել է փշալարերով։ Դրանք այժմ տապալված են գետնին։ 

Մեծավանի անտառպետության մեկ այլ տեղամասում 2022 թվականին պետբյուջեի և «Myler Mountain Resorts»-ի փոխհատուցման պայմանագրով տնկվել է ավելի քան 60 հա անտառ։ Տարածքը ցանկապատված է։ Այստեղ տարածքի երկու հատված ճահճային է։ Թե ինչպես են այդ ճահճի մեջ փոս փորել և տնկիներ դրել, հայտնի չէ, սակայն ակնհայտ է, որ տնկիները չէին կարող գոյատևել ճահճի մեջ։  

Արբանյակային քարտեզների վերլուծությամբ նաև պարզվում է, որ այն չի գերազանցում 50 հա-ն՝ ներառյալ ճահճային հատվածները։

Մանրամասները՝ սկզբնաղբյուրում։